سه‌شنبه ۲۸ خرداد ۱۳۹۸  |   18  ژوئن  2019   |         

  صفحه اصلی   |  خبرها  |  يادداشت  |  مقاله  |  گفتگو  |  گزارش  |  تصاوير  |  ارتباط با ما  |  درباره ما  |  خروجي RSS

يادداشت

ما در جهانی به سر می‌بریم که در آن 84% از انسان‌ها پیرو ادیان هستند و پیش‌بینی می‌شود که این رقم در سال‌های آتی افزایش پیدا کند

این پدیده هزاران سال ملازم تمدّن بشری بوده است ....
 

الوین پلانتینگا برنده جایزه تمپلتون شد / پلانتینگاکیست ؟

فعالیت پیشگامانۀ فلسفی پلانتینگا در اواخر دهۀ 1950 آغاز شد؛ یعنی زمانی که فلاسفۀ آکادمیک عموماً فلسفۀ دینی را قبول نداشتند.....
 

نواندیشان دینی یا معارضان سیاسی

اما اگر این معارضه بتواند حوزه علمیه را به تحریک وادارد و حوزه بتواند برای معضلات سیاسی- اجتماعی و فرهنگی روز، نسخه‌ای کارآمد تولید کند، می‌توان یک خاصیت تحریک‌کنندگی برای معارضان سیاسی یعنی نواندیشان دینی قائل بود....
 

دکتر داوری : تکرار حرف‌های قرون شانزدهم و هفدهم اروپا را نباید نواندیشی دانست

در جایی که تفکر ضعیف است زبان و اصطلاح‌سازی هم دچار پریشانی و آشفتگی می‌شود...........
 

دکترسعید زیباکلام : خطر انحلال انقلاب در نظام استكباري / سناریوی دولت در مذاکرات هسته ای اشتباه است

دکترسعید زیباکلام
 

مقاله

نسبت نظریه و نظریه‌سازی با رفع مشکلات بومی

به گمان من، ما پیش از اینکه در این مسیر پیشتر رویم و گامهای مؤثر و جدی در قالب سیاستگذاری و طراحی برنامههای اجرایی برداریم، باید اندکی درنگ کنیم و بیندیشیم به راستی چه میزان موازین مبنایی فرهنگی و تمدنسازی ما با فرنگیها شباهت دارد...
 

تحول درنظام جهانی مدرن

پیشرفت لفظ آشنایی است و به ظاهر در معنی‌اش هم ابهامی نیست؛ بنابراین، اگر از ما بپرسند پیشرفت ....
 

طراحی الگوی پیشرفت امری متودیک و روشمند است

لزوم استفاده نظام مند از محصولات خالص علم و فلسفه در نظام سازی ، تبیین سیستم و طراحی الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت .............
 

مهم : مباحثی عمومی از مدیریت اسلامی / انسانی

هلاکت محتوم در استبداد رأي / چراباید با منتقدین مشورت و با مخالفین به گفتگو نشست . . . .
 

قبض و بسط انسان

درمقاله حاضر نويسنده با تشريح روند صيرورت و شدن انسان از حالتي به حالت ديگر كه در طول زندگي براي او رخ مي دهد........
 

گفتگو

مردم را به کتاب خواندن ارجاع بدهید. فلسفه فست فود نیست که در خیابان راه بروند و بخورند بلکه مردم باید مطالعه کنند

دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی
 

چرا شهید بهشتی معمار قانون اساسی جمهوری اسلامی شد ؟

شهید بهشتی می گفت برپایی جامعه آرمانی اسلام، علاوه بر دانش چیستی، نیازمند دانش چگونگی نیز است .......
 

در غياب فلسفه، آينده‌اي در كار نيست / كاربردهاي فلسفه در زندگي امروز

اگر امروز بگويند بساط فلسفه را از علم و آموزش كشور برچينيم واقعا چه خلأيي ايجاد مي‌شود؟ ..........
 

در برنامه‌هاي بين‌المللي اسلام موحّد و ملحد، مسيحي و كليمي مانند مسلمانان حضور دارند

به گزارش ایلام نیوز از خبرحوزه آیت‌الله العظمی جوادی‌آملی دردیدار پروفسور مارکو ساسولی استاد برجسته حقوق بین الملل بشر ...
 

فلسفه اساسا با نقد آغاز می‎شود، فلسفه یعنی نقد، در واقع باید بگویم که فلسفه غیرنقادانه وجود ندارد

حال اگر بخواهیم که فرهنگ نقد و نقادی در حوزه و دانشگاه رونق بگیرد. این‎که ما بتوانیم روبه‎روی کسی که اندیشه‎اش با ما مخالف است بنشینيم، به او امکان اظهار نظر و بیان عقیده‎اش را بدهیم .........
 

گزارش

فدریکا موگرینی : اسلام جایگاه طبیعی خود را در جامعه اروپا دارد و دلیل آن هم تاثیر آشکار آن بر سبک زندگی اروپایی است

سفرجوانان اروپایی برای پیوستن به داعش چالش بزرگ اتحادیه اروپا.............
 

سخنرانی دکتر دینانی پیرامون شخصیت عرفانی حضرت امام

امام خمینی را وادارکردند چیزی نگوید/ مگر نماز اسرار دارد؟.............
 

روایت وگزارش دکتر حسن عباسی از یک دین جدید

وقتی استادهای دانشگاه های شما نمی دانند که اینترنت یک ابزار نظامی است، همه فکر می کنند بعد از مودم و کامپیوترشان هیچ چیز دیگری نیست، نمی دانند که هر کاری پشت مودم انجام می دهند . . . . .
 

آمار

تعداد مطالب سايت: ۱۴۷۵

كاربر حاضر در سايت: ۶۶۸ نفر

مشاهدات:
امروز: ۴۲۳۷ مرتبه
خرداد ماه: ۴۵۱۴۶ مرتبه
كل مشاهده: ۸۴۴۵۱۵۹ مرتبه
بیشترین: ۱۲۰۴۷ - ۱۹/۳/۱۳۹۱

 خروجي RSS

RSS 2.0

 

اندیشه شکل گیری داعش از کجا می آید ؟ گونه شناسی جریان های فکری و جنبش های اسلامگرا / بنیاد گرایی اسلامی

لينك ثابت (كد مطلب= 1328 )                            تاريخ انتشار:  ۴ فروردين ۱۳۹۷                      دفعات مشاهده: 306   
 نويسنده:            

 

اندیشه شکل گیری داعش از کجا می آید ؟ گونه شناسی جریان های فکری و جنبش های اسلامگرا / بنیاد گرایی اسلامی

 

در دوره معاصر مسائل جهان اسلام در دو محورکلی و اساسی دور می‌زند: انحطاط و عقب ماندگی داخلی و مسئله ی غرب. هر یک از این دو محور با ریشه های عمیق تاریخی و ساختاری دارای ابعاد فرهنگی، اقتصادی- اجتماعی و سیاسی بوده و بر یکدیگر تاثیر گذارند.

از لحاظ ابعاد خصومت جهان اسلام با غرب، عوامل متعددی از جمله: جهل، جنگهای صلیبی، اشغال اندلس، مسأله استعمار و فلسطین تأثیر گذار بودند.در مجموع چهار گرایش اصلی با انشعاب های داخلی و مبانی و غایات متفاوت در جهان اسلام قابل تفکیک و شناسایی هستند، که عبارتند از : محافظه کاری سنتی یا سنت گرایی، تجدد سکولار (لیبرال و رادیکال)، بنیاد گرایی اسلامی و نو گرایی دینی.

قرائت های این گرایش ها از دین و سنت و مدرنیته و غرب متفاوت است و تشخیص آنها از ابعاد و جوانب مسائل مبتلا به مسلمانان (فرهنگی، اقتصادی-اجتماعی و سیاسی، ونیز داخلی و بین المللی) و در نتیجه، راه حل های آنها، متفاوت از یکدیگر است. ولی می‌توان با وحدت و نزدیک شدن گروهها به هم راه حلهای بهتر برای حل مشکلات اسلام پیدا کرد. در مجموع چهار گرایش اصلی با انشعاب های داخلی و مبانی و غایات متفاوت در جهان اسلام قابل تفکیک و شناسایی هستند، که عبارتند از : محافظه کاری سنتی یا سنت گرایی، تجدد سکولار (لیبرال و رادیکال)، بنیاد گرایی اسلامی و نو گرایی دینی. قرائت های این گرایش ها از دین و سنت و مدرنیته و غرب متفاوت است و تشخیص آنها از ابعاد و جوانب مسائل مبتلا به مسلمانان (فرهنگی، اقتصادی-اجتماعی و سیاسی، ونیز داخلی و بین المللی) و در نتیجه، راه حل های آنها، متفاوت از یکدیگر است. بنیادگرائی یکی از این راه حل هاست . دکتر سید احمد موثقی عضوهیات علمی و استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران است. وی دانشیار گروه علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران می باشد. دکتر موثقی نویسنده کتاب جنبش‌های اسلامی معاصر و مقالات مختلفی در علوم سیاسی است. بنیاد گرایی اسلامی بخش از مقاله گونه شناسی جریان های فکری و جنبش های اسلامگرا ازاین استاد دانشگاه است.

بنیاد گرایی اسلامی

واژه ی بنیاد گرایی[23] بر گرفته از تاریخ و فرهنگ مسیحیت در قرون اخیر است و طی آن در باره ی گروهی از مسیحیان به کار رفت که در جهت مقابله با امواج رو به گسترش آراء فلسفی و نظریه های علمی در دنیای مدرن، نظیر تئوری تکامل انواع داروین، که بسیاری از مفروضات و عقاید مذهبی سنتی مسیحیان در باره ی عالم و آدم را زیر سوال می برد، شعار بازگشت به کتاب خدا و متن دین[24]، بدون هر گونه تفسیر یا دخالت عقل و علم بشری در فهم آن را، برای حفظ دین و ایمان متدینین سر دادند. به تدریج این مفهوم درباره ی مسلمانان در قرن بیستم و به ویژه پس از وقوع انقلاب اسلامی در ایران به کار رفت و به کسانی اطلاق شد که خواهان بازگشت به بنیادهای اولیه به همان شکل و صورت ظاهری آن، ضمن رد و نفی عقل وعلم و تجدد یا مدرنیته، بودند. بنیاد گراها با برگشت به ظاهر کتاب و سنت و به نص، مخالف تغییر، نوآوری، تکامل و ترقی و تمدن و تجدد معرفی شدند. کاستلز در«عصر اطلاعات»بنیادگرایی را به معنای«برساختن هویتی برای یکسان سازی رفتار فردی و نهادهای جامعه یا هنجارهایی» می داند که «بر گرفته از احکام خداوند هستند  تفسیر آنها بر عهده ی مرجع مقتدری است که واسطه ی خدا و بشریت است».[25]به نظر او جنبش بنیاد گرا جنبشی واکنشی است که هدف آن «برساختن هویت شخصی واجتماعی بر اساس تصوراتی از گذشته و فرا افکندن آنها به یک آینده ی آرمانی-یوتوپیایی است تا بدین سان بر روزگار تحمل ناپذیر حاضر غلبه کند»[26]بنیاد گرایی اسلامی و برساختن هویت اسلامی معاصر، به طور خاص، به منزله ی«واکنشی علیه نوسازی دسترسی ناپذیر(خواه سوسیالیستی خواه کاپیتالیستی )،پیامدهای زیانبار جهانی شدن و سقوط برنامه ی ملی گرایی مابعد استعماری، شکل می گیرد».[27]

در تاریخ اسلام، به ویژه در اوایل دوره ی عباسیان در قرون 9-8م/3-2 ه.ق، اهل حدیث و در رأس آنها احمد بن حنبل (متوفی 855م/241ه)به مبارزه و مخالفت شدید با افکار و آراء جدید فلسفی و علمیِ وارد شده از یونان و تمدن های دیگر به دنیای اسلام از گذر نهضت ترجمه و بیت الحکمه ی هارون و مامون، برخاستند. درقرون بعدی نیز اشخاصی به عنوان مٌجَدّد دین و سنت شناخته شدند که فراتر ازقالب های فرقه ای و با نفی عقاید وآداب و رسوم جاری میان مسلمانان، خواهان احیای اسلام و سنت و بازگشت به اصول اولیه و«سلف صالح» و کتاب و سنت پیامبر (ص) و صحابه و تابعین بودند. این طرفداران ایده ی«خلوص» مذهبی و پیراستن دین از بدعت ها، علاوه بر قرآن و سنت، به سیره ی سلف صالح نیز استناد می کنند و از این رو به «سلفیه» معروف شدند، که در قرن چهارم هجری پیروان مذهب حنبلی بوده و در کنار اشاعره، در عین اختلافات داخلی، به شدت مخالف معتزله بودند، چون راه آنها را راه فلاسفه و پیرو منطق یونان می دانستند.[28]واین در حالی است که معتزله جریانی عقل گرا، آزاد اندیش، اختیار گرا، و با رویکردی فلسفی اهل گفت و گو، داد و ستد فکری و فرهنگی و تحمل و مدارا بودند و به عنوان روشنفکران دینی نقش مهمی در شکل گیری فرهنگ و تمدن درخشان اسلامی در قرون میانه داشتند. اما از زمان متوکل عباسی گفتمان اشاعره و حنبلی ها با کنار زدن معتزله به گفتمانی غالب تبدیل شد و به تدریج به نام دین، چراغ عقل و علم و در نتیجه تمدن در جهان اسلام خاموش شد.

دو تن از برجسته ترین علمای سُنّی که در احیاء و اصلاح دینی و نهضت سلفیه مورد توجه اصلاح طلبان سُنّی قرار گرفته اند، غزالی (متفوی 1111م/505ه) و ابن تیمیّه (1328م/728ه)هستند که اولی از موضع اخلاق و تصوف و دومی از موضع فقه و فروع، به نوعی هر دو خواهان خلوص و پیرایش دین و احیای اسلام سلف و اولیه بودند.در واقع،غزالی و ابن تیمیّه پدران فکری جنبش های بنیاد گرای اسلامی در دنیای اسلام و اهل سنت، با گرایش های به ترتیب تصوفی و فقهی، بودند و با وجود آنکه ابن تیمیّه همانند مشایخ مذهب حنبلی با سرسختی تمام با غزالی، به دلیل گرایش او به تصوف،  دشمنی می ورزید[29]ولی هر دو مخالف فلسفه و علوم عقلی و در مقام پیرایش دین از خرافات و بدعت ها بودند.هر دو از متکلمان و متفکران بر جسته ی جهان اسلام بودند که با ملاحظه ی زوال و انحطاط اخلاقی و مذهبی و اجتماعی سیاسی مسلمانان، با جهت گیری های اصلاحی، احیاگرانه، محافظه کارانه و بنیادگرایانه، نظریه پردازی و مصلحت اندیشی های عملی می کردند.سلفیه و پیشوای آنها ابن تیمیّه ورود آراء و افکار جدید و فلسفی را علت تفرقه و تضعیف و تجزیه ی امت نیز دانسته و با شعار زدودن بدعت ها و باز گشت به اسلام سلف و بنیادهای اولیه و ظاهر کتاب و سنت، بدون هر گونه تفسیر و فراتر رفتن از ظاهر آنها و باطنیگری، به یک دست و یکپارچه کردن مسلمانان و وحدت امت هم توجه داشتند و در همین راستا به شدّت با شیعیان سرستیز و ناسازگاری داشتند. همین میراث فقهی و خشک و جزمی ابن تیمیّه که با زور و خشونت و استبداد و خودکامگی پیوند داشت و علیه شیعیان و معتزله و روشنفکران دینی و فلاسفه و دانشمندان عالم اسلامی فعّال شد، به جنبش وهابیت رسید که بارزترین جلوه ی سلفیگری در دوره ی معاصر بود. البته در میان اهل تشیع نیز اخباریگری صبغه ی بنیادگرایانه داشت و با وجود قائل بودن به اجتهاد، آن را تنها به ائمه ی معصومین محدود می کرد.

جنبش وهابیت در اصل در واکنش نسبت به اوضاع داخلی عربستان و بلاد عربی دیگر به وجود آمد، همان طور که جنبش شاه ولی الله دهلوی در شبه قاره ی هند هم در همان قرن 18م/12ه، درپاسخ به ضعف و زوال داخلی مسمانان شکل گرفت، با این تفاوت که اولی در عربستان سعودی در نهایت به تأسیس دولت و ادغام دین و دولت همسو با سیاستهای استعماری دول انگلستان و بعد آمریکا، منتهی شد، ولی دومی با سلطه ی مستقیم انگلیسی ها بر هند مواجه شد و توسط دنباله گیران ولی الله جهت گیری های ضد انگلیسی و ضد استعماری یافت، ضمن اینکه ولی الله متأثر از ابن تیمیّه و غزالی هر دو بود و خود آراء کلامی، برهانی و فقهی مستقل هم داشت.[30] با این حال، محمد ابن عبدالوهاب (1792-1703) پایه گذار و برجسته ترین مصداق بنیاد گرایی اسلامی در دوره ی معاصر است و شاه ولی الله و دنباله گیران او در شبه قاره هند وپاکستان هم به طور عمده جهت گیری بنیاد گرایانه داشته اند و اتفاقا در هر دو منطقه، آنها سنت و میراث ضدیت با شیعه را برای اسلام گرایان سُنّی تقویت کرده و باقی گذاشتند. پس از آنها سه نظریه پرداز اصلی بنیادگرایی اسلامی  در دوره ی معاصر رشید رضا (1935-1864)،مودودی (1979-1904) وسید قطب(1966-1906) هستند که براخوان المسلمین مصر و جهان عرب و جماعت اسلامی پاکستان و بسیاری از گروه های اسلام گرای مبارز، سلفی جهادی و تکفیری به نحوی عمیق تاثیر گذار بوده اند. القاعده و طالبان نیز از جلوه های بارز بنیادگرایی و سلفیگری در حال حاضر، در ادامه ی سنت فقهی وهابیت هستند. بنیادگرایی اسلامی به دلیل فقدان مایه های عقلی، علمی، استدلالی و نو آورانه، به طور نوعی عمل گرا، احساسی ، افراطی و خشونت مدار است و روش دفع و طرد و نفی و رد و انکار را دارد و به مسائل فرعی، جزئی، صوری،َ حاشیه ای و به معلولها می پردازد. در عین حال، رویکرد آن ذهنی، ایدولوژیک، مطلق گرایانه و ایده آلیستی است و وعده حل و رفع مسائل مسلمانان به طور فوری، قطعی و نهایی و در همین دنیا را می دهد و به همین دلیل، بنیادگرایی دین را دنیایی(سکولار)، سیاسی و ایدئولوژیک کرده و پدیده ای مدرن تلقی می شود.بنیادگرایی و سلفی گری، همان طور که در تلاش های نظری رشید رضا و مودودی و سید قطب انعکاس دارد، در صدد اعاده نهاد خلافت و یا حکومت اسلامی است که در آن حاکمیت خدا، نه انسان ها و مردم، محوریت دارد.[31]دراین الگوی حکومتی یک رابطه ی عمودی، مونولوگی، سلسله مراتبی، پدرسالارانه و اقتدارگرایانه، نه رابطه افقی و دموکراتیک، بین انسانها برقرار است واز این رو، این قرائت از اسلام ضد دموکراسی و نیز توسعه است.[32]

در واقع، بنیادگرایی نه تنها قادر به حل و رفع بحران های هویت، مشروعیت ، مشارکت و توزیع در جهان اسلام نیست، بلکه آنها را تشدید هم می کندو به انحطاط و عقب ماندگی مسلمانان بیشتر دامن می زند، به ویژه آنکه این قرائت از اسلام به دلیل فقدان مبنای فلسفی و عقلی و نظری، فراتر از مبارزه و موضع گیری در وجه سلبی با بسیج توده ای، از نظر اثباتی و ایجابی راه حل های مشخص و عملی ندارد و پیرو شعار بازگشت به گذشته طلایی و صدر و سلف، گذشته گرا است و به تدریج و در نهایت، به ویژه پس از کسب قدرت، محافظه کار شده و در جریان ریشه دار محافظه کاری سنتی حل می شود. بنیادگرایی اگر چه در ابتدا با نفی مراجع سنتی اقتدار مذهبی و مذاهب رسمی شروع می کند ولی در نهایت به آنها نزدیک می شود و در ذات خود محافظه کار، نه رادیکال و انقلابی، است، چون نگاه ساختاری و مدرن به مسائل ندارد.

تجربه ی اخوان المسلمین در مصر از آغاز تاکنون که قدرت را در دست گرفته و در پیوند با ارتش و هیئت حاکمه پیشین علیه بخش وسیعی از مردم از جوانان و روشنفکران و احزاب، و حتی در راستای سیاست های ایالات متحده، عمل می کند، یا تجربه ی جنبش وهابیت پیش از آن در عربستان که به روی کار آمدن آل سعود انجامید، نمونه های روشنی از این ادعا هستند.

بنیادگرایان اسلامی تصویر و شناخت روشنی از غرب و تمدن جدید غربی و ابعاد آن نیز ندارند و درست در مقابل متجددین افراطی که به ملاحظه ی جنبه های مثبت تمدن غربی و با این استدلال که نمی توان خوب و بد آن را جدا کرد و از این رو اخذ تقلید وار کل آن و الگوها و نهادهای آن را مطرح می کنند، با همان استدلال ولی به ملاحظه ی جنبه های منفی آن ، کل تمدن جدید غربی را رد می کنند و غرب ستیز هستند.

بنیاد گرایان در تقلید از گذشته و «رد مطلق غرب»، با سنت گرایان و محافظه کاران سنتی هم نوا می شوند و حتی به پُست مدرنیسم در وجه افراطی آن و در نفی عقل و علم و فناوری و مدرنیته نزدیک می شوند، غافل از اینکه مبانی و غایات پست مدرنیسم با مذهب سازگاری ندارد.البته شاید بتوان گفت با توجه به نارسایی های مدرنیته ی سازمان یافته و جنبه های تخریبی سرمایه داری و استعمار برای جوامع مسلمان، بنیاد گرایی اسلامی واکنشی به آن و خود به نوعی پدیده ای پست مدرن هم است. اما ضدیت با غرب، بدون شناخت علمی و کار شناسانه از آن، نتیجه ای جز شکست و ناکامی ندارد. بنیاد گرایان یا در گیر رویارویی نظامی، خشونت بار و جنگ با دول اروپا و آمریکا، آنهم در زمانی که دیگر مثل قرن 19 با اشغال گسترده ی بلادشان مواجه نیستند، می شوند، و یا به نحوی خود خواسته از آنها فاصله گرفته و منزوی می شوند، که در هر حال پیامد آن تسلیم و تضعیف و انحلال در اقتصاد سیاسی جهانی و کاپیتالیستی است.

پایگاه اجتماعی بنیادگرایی اسلامی در میان طبقات پائین و روستایی و حاشیه نشین شهری و در کل، طرد شده ها و آسیب دیده ها از روند نوسازی های اقتصادی- اجتماعی ناموفق در کشور های اسلامی، هستند. اگر محافظه کاران سنتی علاوه بر آنها در طبقات حاکم نیز پایگاه و با آنها پیوند دارند، بنیاد گرایان در اکثر موارد گروه ها و طبقات پائین و فقیر و روستایی و کمتر تحصیلکرده را که قربانی تحولات اقتصادی اجتماعی بوده اند، به نام دین پوشش داده و بسیج می کنند و وعده ی شهر خدا و بهشت و در هر دو دنیا را به آنها می دهند. اما این بسیج توده ای در ابعاد فرهنگی، سیاسی و اقتصادی- اجتماعی سمت وسویی بسیار تخریبی و غیر مولد دارد و نمی تواند مسائل فقر، بیکاری، نابرابری های اجتماعی، سرخوردگی ها و تحقیر ها و ظلم و ستم ها و تنگناهای ساختاری را حل کند و در بُعد بین المللی نیز به جهت گیری بر ضد جهانی شدن که بسیار پرهزینه و زیانبار است، می انجامد.

 

[23] .Fundamentalism

 [24] .s c r i p ture

[25] مانوئل کاستلز، عصر اطلاعات ، قدرت و هویت ، ج2، ترجمه ی حسن چاووشیان، چ5، تهران: طرح نو ، 1385، ص 30

[26] همان، ص43

[27] همان، ص 36

[28] وثقی، جنبش های اسلامی معاصر، ص ص 106-105.. 

[29] الفاخوری و الجرّ، پیشین، ج2، ص ص7-596

[30] رجوع کنید به:موثقی، جنبش های اسلامی معاصر، فصل های 3و4

[31] رجوع کنید به:حمید عنایت، اندیشه ی سیاسی در اسلام معاصر، ترجمه ی بهاءالدین خرمشاهی، تهران:انتشارات خوارزمی، 1362، فصل های2و3

[32] رجوع کنید به :موثقی، صلح، امنیت و توسعه. فصل هشتم

 

  ارسال خبر به پست الكترونيك

تصوير روز


 ما هم نمی دانیم

 


 ، یک عکس بسیار پر بازتاب

 


 سپاه فرزند ملت

 


 مبعث مبارک

 


 پست علی کریمی برای شهداء

 


 ضرغامي : خدا را شکر که فضای مجازی آمد که انقلاب اسلامی را نجات دهد

 


 ایلام نیوز : ظریف بمان ، به خاطر ایران

 


 رئیس جمهور : می گویند از وزیر جوان دولت شکایت می‌کنند، در حالی که او به نفع مردم کار می‌کند و به دستورات بی‌ربط اعتنا ندارد

 


 گام دوم

 


 سلفی با سوسیالیسم

 
 نظرات شما:

 

 نام
 پست الكترونيك:

نظر :

 


آخرين به روز رساني:  یک‌شنبه ۲۲ فروردین ۱۳۹۵ | زمان بارگزاري صفحه:  0/5156 ثانيه

 

© كليه حقوق اين مجموعه طبق قوانين نرم افزاري متعلق به ايلام نيوز - پايگاه خبري و تحليلي مي باشد.